ΠΕΡΙ STORM

Περί STORM: …ένας Χίτλερ Χριστός

Το “STORM I & II” των GENER8ION & Yung Lean, σε σκηνοθεσία Romain Gavras, είναι από αυτά τα clips που δεν λειτουργούν μόνο ως συνοδευτικό του τραγουδιού αλλά μπορούν να υπάρξουν από μόνα τους ως συμπυκνωμένα κινηματογραφικά γεγονότα. Είναι επτάλεπτο, εξαιρετικά δυνατό, αλλά και επικίνδυνα γοητευτικό, τοποθετημένο σε σχολικό περιβάλλον στο 2034, με παιδιά/εφήβους σε στολές, βία, χορογραφημένο χάος και σχεδόν πλήρη απουσία ενήλικης τάξης.

Ο Γαβράς κάνει εδώ αυτό που ξέρει πολύ καλά: παίρνει μια κοινωνική ένταση — νεότητα, βία, ταξική/θεσμική αποσύνθεση, στρατιωτικοποιημένη αρρενωπότητα — και τη μετατρέπει σε εικόνα μεγάλης κλίμακας. Δεν τον ενδιαφέρει η ψυχολογική εξήγηση. Δεν σου λέει “αυτό το παιδί έγινε έτσι επειδή…”. Σου δείχνει μια μάζα σωμάτων που μοιάζει να έχει ήδη καταπιεί την εξήγηση. Το σχολείο δεν είναι πια σχολείο· είναι στρατόπεδο, αρένα, μηχανή παραγωγής πανικού.

Το γνώριμο πρόβλημα του Γαβρά: η εικόνα είναι τόσο εντυπωσιακή, τόσο τέλεια οργανωμένη, που υπάρχει ο κίνδυνος η κοινωνική φρίκη να γίνει πολυτελές θέαμα. Αυτό συνέβαινε ήδη σε προηγούμενα clips του, από το “Stress” των Justice μέχρι το “Born Free” και το “Bad Girls” της M.I.A., έργα που τον καθιέρωσαν ως δημιουργό υψηλής έντασης και συχνά αμφιλεγόμενης εικόνας. Δηλαδή: βλέπεις την καταστροφή, αλλά ταυτόχρονα την απολαμβάνεις αισθητικά. Και αυτό είναι και η δύναμη και η ηθική αμηχανία του.

Ίσως όχι τόσο ωμά σοκαριστικό όσο το “Stress”, ούτε τόσο εμβληματικά pop όσο το “Bad Girls”, αλλά πιο ώριμο ως κατασκευή. Πιο ψυχρό. Πιο ελεγχόμενο. Σαν να μην θέλει πια απλώς να προκαλέσει σκάνδαλο, αλλά να φτιάξει ένα τελετουργικό μοντέλο κοινωνικής αποσύνθεσης.

Tο “STORM” δεν είναι απλώς δυστοπικό. Είναι ένα clip που παίζει με την ερωτική γοητεία του ολοκληρωτισμού. Όχι με τον ναζισμό ως ιστορικό πρόγραμμα — δεν βλέπουμε σύμβολα, κόμματα, σημαίες, ρητή ιδεολογία. Αλλά βλέπουμε κάτι πιο ύπουλο: τη ναζιστική / φασιστική λιμπιντική γραμματική αφού της έχουν αφαιρεθεί τα εμβλήματα.

Δηλαδή: στολές, αγόρια, πειθαρχημένα σώματα, σχολείο σαν στρατώνας, αρχηγός στο κέντρο, μάζα γύρω του, βία ως παιχνίδι, βία ως χορογραφία, βία ως αισθητική υπεροχή. Το κλιπ έχει τοποθετηθεί σε σχολικό μέλλον του 2034 και παρουσιάζεται σαν επτάλεπτη οπτικοακουστική έκρηξη με τον Yung Lean σε ρόλο σχεδόν καθοδηγητή του χάους. Η Creative Review το περιγράφει επίσης ως βίαιο πορτρέτο ενός all-boys school, χωρίς δασκάλους, όπου ο Lean κυριαρχεί πάνω στους άλλους μαθητές και έπειτα στέκεται ακίνητος στο κέντρο ενώ τα αγόρια μπαίνουν σε σχηματισμό γύρω του και χορεύουν. Το χάος οργανώνεται μεταμφιεζόμενο σε τάξη.

Αυτό είναι το πιο φασιστικό του στοιχείο. Ο φασισμός δεν αγαπά απλώς την τάξη. Αγαπά το χάος όταν μπορεί να το σκηνοθετήσει. Αγαπά τη βία όταν μπορεί να την κάνει παρέλαση. Αγαπά το σώμα όταν αυτό παύει να είναι άνθρωπος και γίνεται υλικό: γόνατο, λαιμός, στολή, σάλιο, βλέμμα, ώμος, μάζα. Το “STORM” δεν δείχνει παιδιά που επαναστατούν. Δείχνει παιδιά που έχουν ήδη καταπιεί τη μηχανή και τώρα νομίζουν ότι η μηχανή είναι η ελευθερία τους.

Τελικά αυτό που επιτυγχάνεται είναι ένα Hugo Boss προαύλιο μετά την κατάρρευση του πολιτισμού.

Η πιο δηλητηριώδης πλευρά του είναι ότι το κάνει πανέμορφο. Δεν βλέπεις απλώς βία. Βλέπεις βία με κάδρο, με ρυθμό, με στυλ, με “coolness”. Βλέπεις την αγριότητα να γίνεται editorial. Και εκεί το πράγμα πλησιάζει τρομακτικά αυτό που ο Walter Benjamin ονόμασε αισθητικοποίηση της πολιτικής: τη στιγμή όπου η κοινωνική και πολιτική καταστροφή μετατρέπεται σε θέαμα.

Ακόμα πιο κοντά είναι η Susan Sontag στο “Fascinating Fascism”: η γοητεία των στολών, της υποταγής, του ελέγχου, της υπερβολικής προσπάθειας, της σωματικής δύναμης, της θεατρικότητας της εξουσίας. Η Sontag έβλεπε ακριβώς αυτόν τον κίνδυνο: ότι ο φασισμός μπορεί να επανέλθει όχι πρώτα ως πολιτικό πρόγραμμα, αλλά ως αισθητική απόλαυση — ως πόζα, ως σώμα, ως πειθαρχημένη έκσταση.

Γι’ αυτό το “STORM” είναι επικίνδυνο. Όχι επειδή λέει “ζήτω ο ολοκληρωτισμός”. Αυτό θα ήταν εύκολο να το απορρίψεις. Είναι επικίνδυνο επειδή λέει: κοίτα πόσο όμορφη μπορεί να είναι η καταστροφή όταν τη φωτίσεις σωστά.

Και εκεί, ναι, γίνεται σχεδόν ναζιστικό με τη βαθύτερη έννοια: όχι ως ρητή ιδεολογία, αλλά ως φαντασίωση καθαρής δύναμης. Το άτομο εξαφανίζεται. Η ευαλωτότητα εξαφανίζεται. Η σκέψη εξαφανίζεται. Το τραύμα εξαφανίζεται. Μένει μόνο η ορμή, το σχήμα, η επιφάνεια, η ανδρική νεότητα ως πολεμικό υλικό. Μια γενιά που δεν μιλά παρά μόνο εκτελεί. Δεν σκέφτεται — συγχρονίζεται. Δεν επαναστατεί — παραδίδεται σε έναν αρχηγό που μοιάζει πιο πολύ με σύμπτωμα παρά με πρόσωπο.

Το clip πουλάει την καταστροφή σαν luxury campaign. Παίρνει την κοινωνική ασθένεια — εφηβική βία, τοξική αρρενωπότητα, ταξικό ίδρυμα, σχολείο-στρατώνα, ψυχική ερημία — και τη γυαλίζει τόσο καλά που σχεδόν ξεχνάς να αηδιάσεις. Αυτό είναι το ηθικό του πρόβλημα. Η κριτική του μπορεί να υπάρχει, αλλά την καταπίνει η απόλαυση της εικόνας.

Δεν λέω ότι ο Γαβράς είναι απολογητής αυτού που δείχνει. Το αντίθετο, πιθανότατα θέλει να το εκθέσει. Αλλά η σκηνοθεσία του έχει πάντα αυτό το σκοτεινό ρίσκο: καταγγέλλει τη βία με τόσο μεγάλη εικαστική ηδονή, που η καταγγελία και η λατρεία αρχίζουν να μοιάζουν μεταξύ τους.

Το “STORM” είναι ένα αισθητικοποιημένο εργαστήριο νεο-ολοκληρωτισμού. Ένας ναζισμός χωρίς σβάστικα. Ένας φασισμός χωρίς λόγο. Μια παιδική ηλικία που έχει ήδη στρατολογηθεί. Ένα σχολείο που δεν παράγει γνώση αλλά σώματα έτοιμα για μάζα.

…και το χειρότερο: όλα αυτά είναι φτιαγμένα με τέτοια τεχνική αρτιότητα, που ο θεατής κινδυνεύει να μη δει τον εφιάλτη. Να δει μόνο το στυλ.

υγ: το ”ΧΡΙΣΤΟΣ” θα το καταλάβεις βλέποντας το clip. Είναι η κρίσιμη σκηνή, εκεί όπου ο νταής στρέφει το πρόσωπό του, δεν επιτίθεται και δια βοής ανακηρύσσεται ηγέτης. Από κει και μετά τους έκανε όλους …ΚΟΥΚΛΙΤΣΕΣ.